ค่าความต้องการพลังไฟฟ้า (Demand Charge) คืออะไร คิดจากอะไร

ค่าความต้องการพลังไฟฟ้าคืออะไร ต่างจากค่าพลังงานที่คิดตามหน่วยอย่างไร

บรรทัดนี้คิดจาก “กำลังไฟสูงสุด” ที่โรงงานดึงพร้อมกันในช่วงสั้น ๆ ช่วงเดียวของเดือน ไม่ใช่หน่วยไฟรวมทั้งเดือน จึงเป็นคนละเรื่องกับการใช้ไฟมากหรือน้อย

บิลค่าไฟของโรงงานมีสองบรรทัดหลักที่คิดเงินคนละแบบ บรรทัดค่าพลังงานถามว่าทั้งเดือนใช้ไฟไปกี่หน่วย ยิ่งใช้น้อยยิ่งจ่ายน้อย ส่วนบรรทัดค่าความต้องการพลังไฟฟ้าถามคนละคำถาม คือในเดือนนั้นมีจังหวะไหนที่โรงงานดึงไฟแรงที่สุด แล้วแรงเท่าไร ตัวเลขที่ได้มีหน่วยเป็นกิโลวัตต์ และคิดเงินเป็นบาทต่อกิโลวัตต์ ไม่ใช่บาทต่อหน่วย หน่วยไฟที่ลดลงจึงไม่ได้แปลว่าบรรทัดนี้จะลดตาม

สมมติว่ามีโรงงานที่มีเครื่องจักรใหญ่หลายตัว ตลอดเดือนเครื่องผลัดกันเดิน กำลังไฟที่ดึงจากสายจึงขึ้น ๆ ลง ๆ ทั้งวัน แต่มีอยู่เช้าหนึ่งที่ทุกเครื่องเดินเต็มกำลังพร้อมกันพอดีอยู่ช่วงสั้น ๆ กำลังไฟในช่วงนั้นสูงกว่าช่วงอื่นของเดือนมาก ตัวเลขของเช้านั้นคือค่าที่ขึ้นบรรทัดค่าความต้องการพลังไฟฟ้าของเดือน ส่วนวันอื่นที่เดินเบากว่าไม่ได้ถูกนำมาเฉลี่ยให้ตัวเลขนี้ต่ำลงเลย

วิธีที่มิเตอร์หาตัวเลขนี้คือเฉลี่ยกำลังไฟเป็นช่วงสั้น ๆ ต่อเนื่องกันไปตลอดเดือน แล้วหยิบช่วงที่สูงที่สุดมาใช้ กล่าวให้ตรงตามกติกาคือ มิเตอร์เครื่องเดียวของโรงงานจะหาค่าความต้องการพลังไฟฟ้าเฉลี่ยใน 15 นาที ที่สูงสุดในรอบเดือน ค่าที่ได้จึงไม่ใช่ค่าชั่วขณะที่กระโดดขึ้นแป๊บเดียว แต่เป็นค่าที่สูงค้างอยู่ทั้งช่วงนั้น

ผลที่ตามมาคือ ช่วงสั้นช่วงเดียวที่เครื่องเดินพร้อมกันกำหนดค่าของทั้งเดือน ต่อให้วันที่เหลือของเดือนโรงงานเดินเบาแค่ไหน บรรทัดนี้ก็ไม่ลดตาม นี่คือคำตอบของคำถามว่าทำไมหน่วยไฟลดแต่ค่า Demand เท่าเดิม เพราะสองบรรทัดนี้วัดคนละอย่างตั้งแต่ต้น

ตัวเลขกิโลวัตต์สูงสุดตัวเดียวกันนี้ยังเป็นเกณฑ์ที่การไฟฟ้าใช้จัดว่าโรงงานเป็นกิจการขนาดกลางหรือขนาดใหญ่ ไม่ได้ดูจากประเภทธุรกิจหรือขนาดอาคาร รายละเอียดของแต่ละประเภทอ่านต่อได้ที่ ค่าไฟประเภท 3, 4, 5 ต่างกันอย่างไร

ค่าความต้องการพลังไฟฟ้า (Demand Charge)

เงินที่คิดจากกำลังไฟสูงสุดที่โรงงานดึงในช่วงเฉลี่ยสั้น ๆ ที่สูงที่สุดของรอบที่นับ คิดเป็นบาทต่อกิโลวัตต์

ค่าพลังงาน

เงินที่คิดจากหน่วยไฟที่ใช้ไปทั้งเดือน คิดเป็นบาทต่อหน่วย ใช้น้อยจ่ายน้อย

On Peak / Off Peak

ช่วงเวลาที่อัตรา TOU ใช้แยกคิดค่าไฟ On Peak คือช่วงกลางวันถึงค่ำของวันจันทร์ถึงศุกร์ ส่วนเวลาที่เหลือเป็น Off Peak

ค่าไฟฟ้าต่ำสุด

ยอดต่ำสุดที่การไฟฟ้าคิดในเดือนที่ใช้ไฟน้อย โดยอิงค่าความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุดย้อนหลังในรอบที่กำหนด

ค่าเฉลี่ยทีละช่วงสั้น ๆ ตลอดวัน — ช่วงเดียวที่สูงสุดกลายเป็นค่าของทั้งเดือน

1. มิเตอร์เครื่องเดียวของโรงงานวัดกำลังไฟเป็นค่าเฉลี่ยใน 15 นาที ต่อเนื่องกันไปทุกช่วงในรอบเดือน
2. หยิบช่วงที่ค่าเฉลี่ยสูงที่สุดมาใช้ อัตราปกติหยิบจากทั้งเดือน อัตรา TOU หยิบเฉพาะจากช่วง On Peak (อธิบายในหัวข้อถัดไป)
3. นำกิโลวัตต์ของช่วงนั้นคูณอัตราบาทต่อกิโลวัตต์ของประเภทและชั้นแรงดันที่โรงงานอยู่ ได้เป็นบรรทัดค่าความต้องการพลังไฟฟ้าของเดือน
4. การไฟฟ้ายังเทียบยอดกับกติกาค่าไฟฟ้าต่ำสุด ซึ่งอิงค่าความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุดย้อนหลัง (อธิบายในหัวข้อค่าไฟฟ้าต่ำสุด)

ทำไมเดือนที่ใช้ไฟน้อยลง ค่าความต้องการพลังไฟฟ้ายังไม่ลด

เพราะมีกติกาค่าไฟฟ้าต่ำสุดที่อิงค่าความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุดย้อนหลัง เดือนที่เคยพุ่งจึงยังเป็นฐานต่อไปจนกว่าจะพ้นรอบที่นับ

ถึงตรงนี้คุณอาจแย้งว่า เดือนนี้ไม่มีจังหวะที่เครื่องเดินพร้อมกันแล้ว กิโลวัตต์สูงสุดบนบิลก็ต่ำลงจริง แต่ยอดยังไม่ลดเท่าที่ควร สาเหตุอยู่ที่กติกาอีกข้อหนึ่งที่มากับอัตราเหล่านี้ คือค่าไฟฟ้าต่ำสุด ซึ่งใช้กับกิจการขนาดกลางและขนาดใหญ่ของทั้ง กฟภ. และ กฟน.

ถ้อยคำที่ใช้คือ ค่าไฟฟ้าต่ำสุด “ไม่ต่ำกว่า 70% ของค่าความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุดในรอบ 12 เดือนที่ผ่านมาถึงเดือนปัจจุบัน”

พูดเป็นภาษาธรรมดาคือ ทุกเดือนการไฟฟ้าจะมองย้อนกลับไปในรอบที่กำหนด หาเดือนที่โรงงานเคยดึงไฟสูงสุด แล้วใช้ค่าของเดือนนั้นเป็นฐานของค่าไฟฟ้าต่ำสุดในเดือนปัจจุบัน ฉะนั้นเดือนที่พุ่งเพียงเดือนเดียวจะยังตามมาเป็นฐานของค่าไฟฟ้าต่ำสุดในเดือนถัด ๆ ไป จนกว่าเดือนนั้นจะหลุดออกจากรอบที่นับ การลดกิโลวัตต์สูงสุดของเดือนนี้ลงจึงเห็นผลเต็มที่ก็ต่อเมื่อเดือนที่เคยพุ่งพ้นรอบไปแล้ว

สิ่งที่ควรเข้าใจให้ตรงคือ นี่เป็นกติกาในอัตราค่าไฟของการไฟฟ้า ไม่ใช่เงื่อนไขที่ตกลงกันเป็นราย ๆ ในสัญญา โรงงานที่อยู่ประเภทเดียวกันจึงเจอกติกาเดียวกัน และนั่นทำให้การคุมจังหวะที่เครื่องเดินพร้อมกันต้องทำให้ได้ทุกเดือน เพราะพลาดเดือนเดียว ผลจะตามมาอีกหลายเดือน

เดือนที่พุ่งยังอยู่ในรอบที่ใช้หาค่าสูงสุดสำหรับค่าไฟฟ้าต่ำสุด